Büyük umutlar – Gürbüz DENİZ

gurbuz-deniz-e

 

 

 

 

Büyük beklentilerin hayal kırıklıkları da büyük ve yıkıcı olur,romanı okuduktan sonra aklıma gelen ilk cümle bu oldu.

buyuk-umutlar

Charles Dickens büyük umutlar isimli bu klasikleşen romanında, okurlarına; para hırsının insanı körleştirici özelliğine, daha iyi bir yaşantıya kavuşunca, eski kötü günlerinde kendisine destek olup bağrına basanları görmezden gelmelerini, köylü ile kentli, cahil ile okumuş arasındaki uçuruma ve bundan kaynaklanan insanlar arasındaki ayrımcılığa ve de buna olanak sağlayan sosyal düzene dair sakınmadan söyleyeceklerini ana karakter Pip’in ağzından okurlara lanse ediyor. Küçük yaştan itibaren, zengin bir ailenin kızına aşık olan, ama ona erişme umudunun olmadığını bilen Pip’in, anlatımıyla başarılar kazanmasını, nevrotik bunalımlarını, 1800 lü yıllar İngiltere’sini bir solukta okuyoruz. Misal:

“Onu sevmenin yıkım olduğunu biliyordum ama bunu bilmek ona duyduğum sevgiyi azaltmıyordu. Onun kusursuz biri olduğuna inansam ancak bu kadar ona bağlanırdım.”

Yazar Pip karakterini, zannımca kendinden esinlenerek yaratmış, çünkü yaşam öyküsü, çocukluğundan itibaren benzerlikler gösteriyor. Memur bir babanın oğlu olarak 1812 yılında doğan Dickens’ın ilk yılları refah içinde geçse de babasının borçları yüzünden hapse girmesiyle sefaletle tanıştı. Henüz 11 yaşında iken bir boya fabrikasında çalışmak zorunda kaldı. “Büyük umutlar” da ise Pip, 11 yaşlarında demirci çıraklığı, demirciliğe başlamadan önce ise, zengin bir ev de hanımefendiye hizmet yapıyor. Basit bir iş, onu yürütme ve sohbet etme gibi haftalık, bir sene kadar süren, ritüel haline gelen bir iş. Fakat bu evde Estalla’yı görüyor. Karakterini, hayatını değiştiren adımları, kararları o ev ve Estalla’dan sonra atıyor. Ablasının zulmü, eniştesinin çocuksu saflığı, eşraftan bıktırıcı yavan tipler, hapishaneden kaçan gizemli firari, ve Estella ile ilginç, zengin karakterler Pip’e eşlik ediyorlar. Bir de yazarın tarihe geçmiş sözlerinden, bir demet sunalım:

İnsan hiçbir yerde kendisinden iyi dost bulamaz.

Bu dünyada bir diğerinin yükünü hafifleten hiç kimse yararsız değildir.

Bir sevgililer günü kartına asla kendi imzanızı atmayın.

Bir memleketin yükselmesi ev ve aile muhabbetine bağlıdır.

Amerikan beyfendisini bilmiyorum ben, tanrı beni böyle iki kelimeyi yan yana kullandığım için affetsin.

Ömrünüzdeki sayılı günlerden bir tekini yaşanmamış sayalım. Kaderinizin akışı kim bilir ne kadar farklı olurdu?

Bu satırları okurken bir an durun, yaşamanızı saran o uzun zinciri düşünün. İster demirden olsun, ister altından, ister dikenden olsun. O sayılı günlerden birini yaşamayıp da ilk halkası meydana gelmeseydi, bu zincir belki de hiç örülmezdi. İki kez Amerikan sineması, bir kez de BBC tarafından, beyaz perdeye aktarılan film, istenileni verememiştir yapımcılara. Çünkü edebi olarak güçlü bir eseri, karakter zenginliklerini, psikolojik altyapılarını okuyarak iyice irdeleyen okur, görsellikte buna ulaşamamış ve sinema versiyonlarına rağbet etmemiştir.

Geçen günlerde İngiltere’nin önemli yayın organlarından The Guardian gazetesinde yayımlanan haberde, okunduğu söylenmesine rağmen okunmayan kitaplar incelendi ve ortaya Tolstoy ve Dostoyevski’nin de içlerinde bulunduğu 10 kitaplık şaşırtıcı bir liste çıktı. Üçüncü sırada ise mevzu bahsini yaptığımız “Büyük umutlar” çıktı yüzde 18 ile listeye girmeye başaran bu klasiği, sağda solda entellektüel görünmek için okudum demeyin. Gerçekten sindirerek okuyun.

İngiltere’nin gelmiş geçmiş en iyi 10 romanı arasında ise dördüncü sıradadır ‘Büyük umutlar’. Haklı bir sıra çünkü Dickens ‘Büyük umutlar’ eserinde, dönemin ahlak anlayışını ve kültürünü de eleştiren alt hikayeler yanında bir de aşk hikayesi içeren muhteşem bir anlatım sunmuştur okurlarına… sadece bu sıraladıklarım yok elbette yazar kendi çocukluğunun da sorunlu ve çalışarak geçmesinden ötürü, karakterlerinde çocuklara bolca yer ayırır. Ülkesinde, gittiği farklı yerlerde de kimsesiz çocukların çektiği acıları gören ve çok etkilenen yazar, hemen hemen kaleme aldığı her eserde çocukları merkeze taşımıştır.

Büyük Umutlar da bu romanlarından biridir. Çoğu eleştirmen tarafından modern romana uzanan önemli bir adım olarak görülen bu şiirsel eseri Nihal Yeğinobalı’nın çevirisi ile Cem Yayınevi etiketi ile bulup, edinebilirsiniz.

OHAL de iyi okumalar…




Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir